و پس از علم به فضل و شرف علم ، بدان بتحقيق كه : طلب علم ، واجب است از براى هر مسلم و مسلمه ، كه : « طلب العلم فريضة على كلّ مسلم و مسلمة » « 27 » ، و : « طلب العلم فريضة على كلّ مسلم ؛ الا انّ اللّه يحبّ بغاة العلم » « 28 » . و علماء كلام ، قناعت كرده‌اند از علم واجب مطلوب ، به علم كلام كه شناخته مىشود به آن ، كيفيّت عبادات ، و حلال و حرام و معاملات و امثال آنها . و اهل حديث و تفسير برآنند كه علم مطلوب واجب ، علم كتاب و سنّت است كه مشتمل است بر جميع علوم . و اهل معرفت و اهل اللّه برآنند كه علم مطلوب واجب ، دو علم است كه علم مجاهده و سلوك در طريق الى اللّه و علم كشف و شهود كه علم به حالات و مقامات انسانيّه نسبت به حضرت رفيع الدّرجات ، و علم به تهذيب اخلاق و آفات نفسانيّه است ، و آن را علم انفس نامند ؛ چنان‌كه حضرت امام - عليه السّلام - در اين باب اشاره مىفرمايد كه : « و هو معرفة النّفس ؛ و فيه معرفة الرّبّ » . و صاحب كتاب « احياء العلوم » « 29 » بر آن است كه : « علم ، منقسم است به

--> ( 27 ) - به منهج اوّل ، صفحهء 133 سطر 7 و منهج حاضر صفحهء 7 سطر 6 رجوع شود . ( 28 ) - طلب علم ، بر هر مسلمان واجب است ؛ هان ! آگاه باشيد كه خداى تعالى جويندگان علم را دوست دارد : « الكافى » 1 : كتاب فضل العلم : باب 1 : حديث 1 ( 29 ) - حجّة الاسلام ، امام ابو حامد محمّد بن محمّد غزالى طوسى ، صاحب اثر عظيم و جاويدان « احياء علوم الدّين » معروف به « احياء العلوم » ، به سال 450 هجرى قمرى در « طوس » متولّد شد ، و هم در آن شهر به سال 505 رحلت فرمود . آن جناب ، يكى از برجسته‌ترين شخصيّت‌هاى علم و عرفان در قرن پنجم هجرى است . او را مصنّفات بسيار است كه مهم‌ترين آن همان كتاب « احياء العلوم » است . و در شأن و موقعيّت اين اثر و ديگر آثار او همين بس كه شخصيّت كم‌نظيرى چون جناب « عين القضاة همدانى » قدّس سرّه گويد : « . . . بعد از آنكه از گفتگوى علوم رسمى ملول شدم ، به مطالعهء مصنّفات حجّة الاسلام ( محمّد غزالى ) اشتغال نمودم ، و مدّت چهار سال ، در تصفّح و تدقيق سخنان آن جناب مىبودم ؛ و در اين مصنّفات ، شگفتيهاى بسيار يافتم كه مرا از كج‌روى در طرق كفر و ضلالت و -